Connect with us

Dünya

Dünya tarihinin en çetin 5 salgını

Published

on

Yeni tip koronavirüs (covid-19) bütün dünyayı etkisi altına aldı. İnsanlar evlerinden çıkamaz hâle geldiler. Okullar, alışveriş merkezleri, restoranlar, kamu kuruluşları gibi toplu kullanım alanları kapatıldı. Ülkeler, sınırlarını uzun süre kapalı tutacak. Henüz aşısı bulunmadığı için, yakın vadede yaşanabilecekler tahmin edilemiyor. Ve ciddi ekonomik krizler ve işsizlik bekleniyor. Dünya genelinde şirketler iflas etmeye başladı.

Bugün itibariyle (24 Nisan 2020) koronavirüs pandemisinde vaka sayısı 2 milyon 700 bini geçti, can kaybı da 200 bine çok yakın.

Dünya tarihinde de çokça pandemi vakaları yaşandı. Büyük salgınlarda yüz milyonlarca insan hayatını kaybetti, büyük imparatorluklar sarsıldı. Tarihin akışı ciddi şekilde değişti.

Tarihe yön verecek kadar etkili olun 5 salgın vakası şöyle:

1. 14. asır vebası feodaliteyi sarstı

1350’lerde Avrupa’yı vuran veba, nüfusun yüzde 3’ünü öldüren çok büyük bir salgındı.

bbc.com‘un haberine göre, yüksek oranda insanın ölümüne sebep olduğu düşünülen hıyarcıklı veba (bubonik veba) çoğunlukla köylülerin hayatına mâl oldu. Bu da toprak sahiplerinin işgücü sıkıntısı yaşamasına yol açtı. Geride kalan sağlıklı tarım işçileri, daha fazla pazarlık gücüne sahip oldu.

Nüfusun azalması sonucu iş gücü pahalandı, feodalite sarsıldı. İllüstrasyon: ArtTower, Pixabay

Yani işçilerin, toprak sahiplerinin borçlarını ödemek adına çalıştırıldığı eski feodal sistem parçalanmaya başladı. Bu parçalanma Batı Avrupa’yı daha modern, ticaret odaklı ve nakit bazlı bir sisteme itti.

İşlerini yaptırmak için insanları çalıştırmak daha pahalı hale geldiğinden, iş sahipleri işçilerin yerine geçecek iş gücü tasarruflu teknolojilere yatırım yapmaya başladı. Sanayileşmenin, insanın yerini makinelerin almasının önü böylece açılmış oldu. Bu sebeple salgının “Avrupa emperyalizmini cesaretlendiği” görüşü hâkim.

Deniz yolculukları ve keşifler o döneme kadar son derecede tehlikeli görülmüştü. Ancak vebanın neden olduğu yüksek ölüm oranları, insanları salgından kaçmak için uzun deniz yolculuklarına çıkmaya daha istekli hale getirdi. Bu da Avrupa sömürgeciliğinin yayılmasına yardımcı oldu.

Ekonomiyi modernize etmenin, teknolojiye yatırım yapmanın ve dışa açılmayı teşvik etmenin etkisiyle Batı Avrupa, zaman içinde dünyadaki en güçlü bölgelerden biri oldu.

2. Amerika’daki çiçek hastalığı ve iklim değişimi

Amerika kıtasının 15. yüzyılda sömürge haline getirilmesi pek çok insanın ölümüyle sonuçlanıp dünyanın iklimini değiştirmiş olabilir.

University College London’daki bilim insanlarının yaptığı araştırma, yalnızca o yüzyıl içinde, o dönem dünya nüfusunun yüzde 10’una denk gelen bölge nüfusunun 60 milyondan 5-6 milyona düştüğünü gördü.

Bu ölümlerin çoğuna, sömürgeciler tarafından getirilen hastalıklar sebep oldu. Çiçek hastalığı aralarında en fazla can kaybına yol açan etkendi. Diğer ölümcül hastalıklar arasında ise hıyarcıklı veba (bubonik veba), sıtma, humma ve kolera vardı.

Bölge nüfusu 60 milyondan 5-6 milyona düştü. İllüstrasyon: Pixabay

Bunların bölgedeki yıkıcı etkisinin yanı sıra tüm dünyada da bazı sonuçları oldu. Hayatta kalan az sayıda insan, elde kalan arazileri yeterince işleyemediği için çok büyük alanlar ormana veya çayıra dönüştü. Tahmini 560 bin kilometre kare alan, kendi hâlinde doğal hâline dönmeye başladı.

Bitki ve ağaçlardaki bu muazzam büyüme, karbondioksit seviyesinde azalma sağlayıp dünyanın geniş bölgelerinde sıcaklığın düşmesine sebep oldu.

Bilim insanları, volkanik patlamalar ve güneş aktivitelerinin azalmasıyla beraber bu olayın da, dünyanın pek çok yerinde sıcaklığın düştüğü ”Küçük Buz Çağı” adı verilen dönemin başlamasına neden olduğuna inanıyor.

İronik olan ise, bu olaydan en çok etkilenen alanlardan biri, düşük oranda mahsul ve kıtlıklarla mücadele eden Avrupa’ydı.

3. Sarıhumma ve Haiti’nin Fransa’ya isyanı

Haiti’de meydana gelen bir salgın, Fransa’nın Kuzey Amerika’dan çıkmasına yardımcı oldu. Bunu da ABD’nin kıtada büyümesi ve hızla güçlenmesi izledi.

1801’de Avrupalı sömürge güçlerine karşı çıkan bazı isyanların ardından, Fransa’nın işbirliğiyle Haiti’yi Toussaint Louverture yönetti.

Ancak Fransız lider Napoleon Bonaparte kendisini hayat boyu yönetici olarak açıklayınca, adanın da tüm kontrolünü ele geçirmek için on binlerce askeri Haiti’ye yolladı.

Savaş meydanında oldukça başarılılardı. Ancak sarıhummanın etkisi savaşın seyrini değiştirdi. Salgın sebebiyle Fransa’dan gelen yaklaşık 50 bin asker, subay, doktor ve denizcinin öldüğüne ve sadece 3000 kişinin Fransa’ya geri dönebildiğine inanılıyor.

İllüstrasyon: ArtTower, Pixabay

Afrika kökenli hastalığa Avrupalı güçlerin hiçbir doğal bağışıklıkları yoktu. Askeri güçleri bozguna uğrayan ve demoralize olan Napolyon, sadece Haiti’yi terk etmedi; Fransa’nın Kuzey Amerika’daki tüm hedeflerinden de vazgeçti.

Askeri güçlerinin Haiti’deki isyanı durdurmak için başlattığı ancak başarısız olan operasyondan sadece 2 yıl sonra Fransa lideri 2 milyon kilometre kareden daha büyük bir araziyi (‘Louisiana Alışverişi’ olarak da biliniyor) ABD yönetimine satıp, genç ülkenin boyutunu ikiye katladı.

4. Afrika sığır vebası ve sömürge yayılması

Hayvanları öldüren bir hastalık da, Avrupa’nın Afrika’yı sömürgeleştirmesini hızlandırdı.

1888-1897 yılları arasında sığır vebası virüsü (rinderpest), Afrika’nın sığırlarının yüzde 90’ını öldürüp Afrika Boynuzu, Batı Afrika ve Güneybatı Afrika bölgelerindeki toplulukları harap etti.

Büyük baş hayvanların yitirilmesi açlığa, toplumda bir çöküşe ve sığınmacıların salgından etkilenen bölgelerden kaçmalarına yol açtı. Mahsul yetişen yerler de etkilendi. İnsanların birçoğu toprağı sürmek için öküze güvendiğinden ekin yetiştirme alanları da etkilendi.

Hastalığın neden olduğu kaos, Avrupa ülkelerinin 19. yüzyılın sonlarında Afrika’nın büyük alanlarını sömürgeleştirmesini kolaylaştırdı.

Planları sığır vebası salgını başlamadan sadece birkaç yıl önce başlamıştı

1884-1885’te Berlin’deki bir konferansta, aralarında Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, Portekiz, Belçika ve İtalya’nın da olduğu Avrupa’dan 14 ülke, Afrika üzerindeki emellerini görüştü. Planlar bu konferansın sonrasında resmileşti.

Bu planlar kıtada çok büyük bir etki yarattı. 1870’lerde Afrika’nın yalnızca yüzde 10’u Avrupa kontrolü altındayken 1900’lere gelindiğinde bu oran yüzde 90’a çıkmıştı. Haksız toprak alımı, sığır vebası salgınından oluşan kaos ile desteklendi.

İtalya, nüfusun neredeyse üçte birini öldüren Etiyopya’daki kıtlık nedeniyle başka bir Afrika ülkesi olan Eritre’ye 1890’ların başında yola çıktı.

5. Veba ve Çin’deki Ming hanedanlığının düşüşü

Ming hanedanlığı, Doğu Asya’nın geniş kısmında büyük bir siyasi ve kültürel etki kullanarak Çin’i neredeyse 300 yıl boyunca yönetti. Ama bu yönetim, korkunç bir salgın hastalık sonrası son buldu.

Salgın, Çin’in kuzeyine 164 yılında, muazzam can kayıplarıyla birlikte geldi. Bazı bölgelerde nüfusun yüzde 20’si, bazılarında yüzde 40’ı öldü. Veba, kıtlık ve çekirgelerle aynı zamanda ortaya çıktı.

Tarlalarda mahsul bulamayan insanların yiyecekleri yoktu ve bazıları salgın kurbanlarının cansız bedenlerini yemeye başladı.

Foto: Devanath, Pixabay

Kriz büyük ihtimalle hıyarcıklı veba (bubonik veba) ve sıtmanın bir birleşimiydi. Kuzeyden gelip hanedanlığı tahtından edecek olan istilacılar tarafından getirilmiş olabilir.

Kaosla artan haydut saldırılarını, Ming hanedanlığının yerine geçip yüzyıllar boyu sürecek kendi imparatorluklarını kuran Qing Hanedanlığı’nın istilası takip etti.

O ara hasta olan Ming liderinin karşı karşıya kaldığı, aralarında yolsuzluk ve kıtlığın da bulunduğu pek çok sorun vardı ancak ülke çapında yayılan ölümcül salgın hastalık, yönetimlerinin çok daha hızlı şekilde son bulmasına yol açtı.

Avrupa

AB vatandaşlarının dörtte biri ilk doz aşıyı oldu

Published

on

By

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen Avrupa ülkelerinde şimdiye kadar 150 milyon kişinin aşılandığını söyledi. Von der Leyen böylece tüm Avrupalıların dörtte birinin ilk doz aşıyı olduğunu kaydetti.

Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen Avrupa ülkelerinde 150 milyon kişinin aşılandığını söyledi.

Twitter hesabı üzerinden bir açıklama yapan Von der Leyen “Aşılama Avrupa Birliği genelinde hız kazanıyor: 150 milyon aşıyı aştık. Tüm Avrupalıların dörtte biri ilk dozu oldu. Temmuz’da Avrupa Birliği’ndeki yetişkinlerin yüzde 70’ini aşılamaya yetecek kadar doza sahip olacağız” ifadelerini kullandı.

Avrupa Birliği’ni oluşturan 27 ülkede yaklaşık 450 milyon insan yaşıyor. Yetişkinlerin yüzde 70’i, AB Komisyonu’nun verilerine göre yaklaşık 266 milyon insan ediyor.

Haberin kaynağı için tıklayın.

Continue Reading

Avrupa

Avrupa Parlamentosu, seyahatlerde kullanılacak ‘AB Covid-19 Sertifikası’nı onayladı

Published

on

By

İllüstrasyon: Gerd Altmann, Pixabay

Avrupa Parlamentosu üyeleri, AB Komisyonu tarafından hazırlanan ülkeler arasında seyahatlerde kullanılacak ‘AB Covid-19 Sertifikası’nı onayladı. Avrupa Komisyonu söz konusu belgenin temmuz ayı öncesinde yürürlüğe girmesini istiyor.

Avrupalı parlamenterler sertifikanın 12 ay için geçerli olmasını, kâğıt veya dijital formatta hazırlanmasını istedi. Belgede, aşı olanların aşı bilgileri ya da yakın zamanda alınmış negatif test sonucu veya daha önce hastalığı geçirip geçirmediklerine dair bilginin bulunması gerektiği kararlaştırıldı.

‘Seyahat belgesi’ için ön koşul olmayacak

AP vekilleri sertifikanın tek başına bir “seyahat belgesi” veya serbest dolaşım hakkı için bir ön koşul olmaması gerektiği vurgulandı.

Aşı olmayanlara karşı ayrımcılığın önlenmesi amacıyla AB ülkelerinin zamanlı ve ücretsiz test imkanı sağlamasını isteyen milletvekilleri, AB’nin aşı sertifikasının, üye ülkelerin kendilerinin hazırlayacağı sertifikalarla uyumlu olması gerektiğini belirtti.

AP milletvekilleri ayrıca AB tarafından onaylanmış aşıları olan kişilere AB ülkelerince verilecek sertifikalarının tüm üye ülkelerde tanınmasını istedi. AB’de şu anda BioNTech-Pfizer, Moderna, AstraZeneca ve Johnson and Johnson tarafından geliştirilen aşılar onay almış durumda.

Dünya Sağlık Örgütü’nün acil kullanım onayı verdiği aşıları olan kişilere AB ülkelerinde verilen sertifikaların da tanınıp tanınmayacağına her ülkenin kendisinin karar vermesi konusunda uzlaşıldı. Ayrıca, sertifika bilgilerinin saklanması ve verilerin korunmasının önemine işaret edildi.

Düzenleme parlamento ile AB Konseyi arasında müzakere edilecek

Avrupa Parlamentosunun müzakere pozisyonunu belirlemesinin ardından AB Komisyonunun hazırladığı taslak yasal düzenleme, parlamento ile AB Konseyi arasında müzakere edilecek. Düzenlemenin yaz başında son halini alması bekleniyor.

AB, aşı sertifikası sistemini, bu yaz turizm sezonunu değerlendirebilmek amacıyla Yunanistan, İspanya ve Portekiz gibi ülkelerin talebiyle oluşturmaya başlamıştı. Bu kapsamda gelecekte başka bir ülkenin aşı sertifikasının tanınması için AB’de onaylı aşıların kullanılmış olması gerekeceği belirtiliyordu. Ancak AB ülkelerinin, hangi aşıların tanınacağına kendilerinin karar verebileceği ifade ediliyor.

Continue Reading

Dünya

İsrail’de ‘dini bayram’ kutlamalarında yaşanan izdihamda en az 45 kişi öldü

Published

on

By

İsrail’in kuzeyindeki Meron yerleşiminde, Lag BaOmer bayramı kutlamalarında yaşanan izdiham nedeniyle en az 45 kişinin öldüğü bildirildi.

Hayatını kaybedenlerden bir kısmının kimliği belirlendi. Bu kişiler düzenlenen cenaze töreniyle toprağa verildi.

Haaretz gazetesinin haberine göre yetkililer, 20’si ağır olmak üzere 150 kişinin de yaralı olduğunu açıkladı. İzdihamın, kutlamalar sırasında kullanılan bir platformun çökmesiyle yaşandığı belirtildi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, yaşanan olayı “büyük bir felaket” olarak tanımlayarak, yaşamını yitirenler için dua ettiğini söyledi.

Kurtarma ekipleri, insan yoğunluğu nedeniyle yaralıların tedavisinin zorlaştığını anlatıyor.

Olayın yaşanmasının ardından kuzeydeki Carmiel istasyonundan Tel Aviv’e tren seferleri başlatılarak kalabalığın tahliyesi sağlanıyor.

Hasidik Yahudi cemaatinden yaklaşık 100 bin kişinin katıldığı kutlamalar, Covid-19 salgınının büyük oranda kontrol altına alındığı İsrail’de salgın sonrası en büyük kitlesel etkinlik haline geldi.

 

Lag BaOmer’de, tarihteki en büyük Tora bilginlerinden kabul edilen Rabbi Akiva’nın 24 bin öğrencisini öldüren salgın hastalığın ortadan kalkması kutlanıyor ve şenlik ateşi yakılıyor.

 

Haberin kaynağı için tıklayın.

Continue Reading

Çok Okunanlar

Copyright © İskandinavhaber